Gemeente Drimmelen over transitie jeugdzorg: niet sturen, wel duidelijkheid

25 januari 2012

In de gemeente Drimmelen (net boven Breda), wordt vanuit een ‘bestuursopdracht Jeugd’ met 18 andere gemeenten samengewerkt aan de transitie van de zorg voor jeugd. Gemeenten zijn straks verantwoordelijk voor alle zorg voor jeugd. Complexe zaken in de jeugdzorg worden bovenlokaal aangepakt. Preventie is bij uitstek een lokale aangelegenheid. “Juist het contact met de school, de sportvereniging of de buurtclub is een lokale verantwoordelijkheid”, zegt wethouder Jeugd Mark van Oosterhout.

Om direct eraan toe te voegen: “Maar dan moeten wij als gemeente wel de maximaal mogelijke vrijheid hebben om die verantwoordelijkheid te benutten. Wat mij betreft ligt de behoefte aan ondersteuning vanuit de rijksoverheid dan ook niet in sturing. Wel in duidelijkheid. Gráág zelfs. Op het gebied van de financiële inrichting, de wetsbehandeling en de dreigende stapeling van zorg. Ik ken situaties waarbij in één gezin tien tot twaalf hulpverleners rondlopen. Het is een prettig vooruitzicht om in dit soort gevallen hulp en rust te kunnen brengen. Want daarop anticiperen wij met dit nieuwe stelsel: één of hooguit twee professionals per gezin.”

Clusteren

De grootste kans die het nieuwe stelsel biedt, is volgens Van Oosterhout de samenhang met andere decentralisaties. “Zoals de AWBZ-begeleiding en de link met passend onderwijs. Als jeugdzorg geboden moet worden, ligt de oorzaak vaak in de omgeving. Bekijk die omgeving dan ook in zijn geheel. Er was een gezin dat het best geholpen bleek toen de vader weer ging werken. Zo’n oplossing moet door één en dezelfde hulpverlener worden bedacht. En gecoördineerd.”

Kijk rond, doe mee!

Hoe de zorg precies geborgd en (financieel) georganiseerd moet worden is, ook voor de gemeente Drimmelen nog niet helemaal duidelijk. Maar de wil om te bewegen is er. Van Oosterhout: “Wij zijn nog niet klaar voor de transitie. Maar we zijn hard bezig ons te oriënteren op de overgang. We denken na over de uitwerking van verschillende vraagstukken. Hoe gaan we straks om met verschillende zorgaanbieders, hoe gaan we inkopen? Hoe kunnen we die ene prof als spin in het web laten fungeren? Over welke contracten hebben we het dan? Hoe gaan we dat financieren? Ingewikkelde materie, een zoektocht. Maar als je niet begint met zoeken, vind je nooit iets. Ik raadpleeg graag praktijkvoorbeelden uit andere gemeenten. En ik kan iedere bestuurder aanraden gewoon eens mee te lopen met professionals in je gemeente. Kijk rond, doe mee. Ook al is nog niet alles in kannen en kruiken.”

Drimmelen zit intussen dan ook niet stil. Samen met 18 andere gemeenten in de regio West-Brabant is een ‘regionale visie transitie jeugdzorg’ ontwikkeld. “Als portefeuillehouder Jeugd ben ik vanuit Drimmelen voorzitter van de regionale bestuurscommissie Zorg, Welzijn & Onderwijs. Een omvangrijk overleg, waarin 19 gemeenten al langere tijd en in een prettige sfeer ideeën ontwikkelen ter verbetering van de zorg aan jeugd. Jeugdzorg valt in onderdelen uiteen. Complexe zorg, waaronder dwang en detentie, regelen we bovenlokaal, op grote schaal. Preventie is bij uitstek een lokale aangelegenheid. Daar ligt de kracht van iedere gemeente. Ook de kleinere. Wat niet wegneemt dat elke gemeente zich bewust moet zijn van de brede verantwoordelijkheid. Voor preventie én zorg en ondersteuning. Juist gemeenten kunnen straks goed de verbinding gaan leggen in de keten van preventie tot (zwaardere) zorg."

CJG als optimaal netwerk

“We willen in het nieuwe stelsel kinderen vanuit de eigen kracht laten functioneren. Met hulp van de directe omgeving: familie, vrienden, buren, de school, de sportvereniging. Die eerste schil rond het kind is in elke gemeente gelijk. Voor preventie maakt het niet uit of je gemeente groot of klein is. In een grotere gemeente zitten kinderen immers niet ineens op 3 voetbalclubs. De truc is dat je dat eerste netwerk optimaal gebruikt. Hoe vind ik een kind in nood? En hoe zorg ik dat kind én gezin openstaan voor hulp? In Drimmelen heeft het CJG hierbij een belangrijke rol. Een netwerkorganisatie die werkt via bestaande ‘ouderplekken’: het consultatiebureau, de kinderopvang, de school. We koesteren in onze kleine kernen de basisscholen, die we – waar mogelijk – willen doorontwikkelen tot brede scholen, zodat meerdere signaleerders elkaar vroegtijdig kunnen vinden en samen in dezelfde gang naar dezelfde koffieautomaat lopen. En in het voortgezet onderwijs hebben we een goedlopend Zorg- en Adviesteam (ZAT), verbonden aan ons Dongemond College, de beste vmbo-school  van Nederland.”  

Valkuilen

Hoewel Mark van Oosterhout de transitie positief tegemoet ziet, negeert hij de valkuilen niet. “Als je kiest voor één hulpverlener per gezin, moet je die professional alle vertrouwen geven om als generalist aan de slag te gaan. Uiteraard is dit persoonsgebonden, dus hoe garandeer je de kwaliteit van de te leveren zorg? Verder moet je het aanbestedingstraject vooraf goed overdenken. En de coördinatie monitoren. Tot slot krijgen gemeenten te maken met een behoorlijke financiële korting. Natuurlijk hebben gemeenten al vaker laten zien dat zij taken goedkoper kunnen uitvoeren. Maar dat is achteraf, nu moet de praktijk het uitwijzen.”

Per 1 januari 2015 over

“Dat is spannend. Maar bovenal is de transitie een kansrijk proces. Ik ben vóór de overheveling in één keer. Met 1 januari 2015 als streefdatum. Dan hebben gemeenten nog ruim de tijd voor het aanbestedingsproces en kunnen we de materie deze raadsperiode in de grondverf zetten.” Van Oosterhout ziet de wisseling van de wacht met de gemeenteraadsverkiezingen in 2014 als een plezierige bijkomstigheid. “De nieuwe bestuurders kunnen alles wat is voorbereid, dan met vaart invoeren. Dat met de bestuurderswissel veel kennis en ervaring verloren gaat, is onzin. Het ambtenarenapparaat werkt gewoon door en niemand is in mijn ogen onmisbaar. Aantredende bestuurders kunnen bovendien na hun beëdiging in 2014 nog een klein jaar worden ingewerkt. Nee, ik zie geen belemmeringen voor 1 januari 2015.”

Zie ook: artikel Regionale visie transitie jeugdzorg - regio West-Brabant